یکسان انگاشتن توسعه‌ی سیاسی و جامعه‌ی مدنی اشتباه است. اگر توسعه‌ی سیاسی را آزادی‌های سیاسی (مطبوعات، احزاب، تشکلهای صنفی و غیره) و مشارکت دموکراتیک و صلح‌آمیز مردم در سرنوشت سیاسی خود بدانیم، باید ازعان نمود که توسعه‌‌ی سیاسی مسبوق به جامعه‌ی مدنی است و نه مقدم بر آن. جامعه‌ی مدنی از لوازم توسعه‌ی سیاسی است و این توسعه از نتایج و ثمرات آن جامعه می‌باشد. تصور اینکه بدون وجود یک صاحت اقتصادی مستقل از قدرت سیاسی (دولت)، که در واقع شالوده‌ی جامعه‌ی مدنی است، می‌توان به توسعه‌ی سیاسی پایداری نایل آمد توهمی بیش نیست.

انسان نیاز چندانی به فکر کردن ندارد، اگر بتواند با چند اصل و قاعده دنیا را توضیح دهد و شاه‌کلیدی در جیب داشته باشد که با آن هر قفلی را بگشاید. جزم‌باوری گریز از آزادی است. جایی که آزاداندیشی و تفکر انتقادی گسترش نیافته، ایدئولوژی‌های جزمی بدیل یکدیگر می‌شوند. از این ایدئولوژی رها می‌شویم و به دام آن ایدئولوژی می‌افتیم. این ایدئولوژی را در برابر آن ایدئولوژی می‌گذاریم.

زيبايي آوايي آرام دارد كه تنها در بيدارترينِ روان ها راه مي برد.

تمامتِ «شدن» در چشم ام رقصِ خدايان نمود و بازيگوشيِ خدايان؛ و جهان رها و سر از پا نشناس و به سوي خويش در پرواز؛

چون جاودانه از هم گريختن و يكدگر باز جُستنِ بسي خدا؛ چون شادمانه با هم در آويختن و از هم گسيختن و باز با هم آميختنِ بسي خدا.

اراده ي شيرانه خود را چنين مي خواهد: گرسنه، شرزه، تنها، بي خدا. آزاد از نيك بختيِ بندگان، رها از خدايان و پرستش ها، بي ترس و ترسناك، ستُرگ و تنها: چنين است اراده ي اهل حقيقت.

ژرفايم آرميده است: چه كس گمان تواند بُرد كه چه هيولاهايِ شاد و شنگ در خود نهفته دارد! ژرفايم آرميده است؛ اما رخشان از معماهاي شناور و از خنده ها.

نوشته شده توسط شهاب در جمعه دوم تیر 1385 |

دكارت نخست به اين نكته آگاه شده بود كه يگانه بنياد هستي آزادي است، و اين را هم كشف كرده بود كه توانايي انسان در گزينش بديل هاي مختلف به معناي آفرينندگي انسان است. وي وقتي به فلسفه دقت مي كرد مي ديد كه كسي هنوز در آن به امري يقيني دست نيافته است. در نتيجه، اين نكته را پيش كشيد كه پيش از هر چيز بايد دانست كه كدام دسته از انواع دانايي ما فراسوي هر گونه شك و ترديدي قرار دارد. كدام دانسته هاي انسان يقيني هستند.

دكارت مسئله اش اين بود كه انسان چگونه مي شناسد،‌ و كدام شناسايي او يقيني است. اين موجود چگونه هستنده اي است؟ دكارت از راه انديشيدن به يك مبناي يقيني دست مي يابد: چون فكر مي كند: پس هست. انديشه كار انديشمند است. كسي هست كه مي انديشد و اين بودنِ او امري يقيني است.

پرسشها تجسم بی تابی ذهن اند که مضطربانه در پی اثبات خویش است. ذهن با طرح پرسش و تراشیدن پاسخ خود را مداماً فربه تر می کند و پس از اثبات دوباره خویش، بر اضطراب از کف دادن اقتدارش چیره می شود. اذهان متوسط در سوالات متوسط متوقف می شوند و به اعتباری متوسط قناعت می کنند. اما اذهان جسورتر، ریسک کرده و سوالاتی پیچیده و بغرنج مي سازند. در صورت یافتن پاسخ اقتدارشان بیش از پیش افزون خواهد شد و در صورت نیافتن پاسخ، در قمار جاه طلبانه خویش شکست خواهند خورد. آنچه که در بیشتر متفکران دیده ام همین بازی احمقانه ذهنی زیاده خواه است که بلادرنگ پاسخی خوشایند و ارضا کننده تراشیده است تا تنش سوالهایش را آرام کند.

يكي از جريان هاي فكري اي كه در بحث زيبايي شناسي و فلسفه ي هنر تاكيد را بر زمينه ي اجتماعي و مساله ي حل ناشده ي بسيار مهمي مي گذارد، امروز با عنوان «نقد فمينيستي» مشهور شده است. نقادان فمينيست نكته ي مركزي را در شناخت و تحليل زندگي فرهنگي، در توجه به پايگاني مي يابند كه بر اساس تمايز جنسي مرد و زن شكل گرفته است. اين نقادان بر جنبه هاي اجتماعي، و فرهنگي تمايز زنانگي/ مردانگي تاكيد مي كنند.

٭ نفي ديوانگي، خود نوعي ديوانگي است.

ميشل فوكو در سال ۱۹۲۶ در پوآتيه فرانسه متولدشد. تحصيلاتش را در رشته فلسفه تكميل كرد و در سال ۱۹۵۴ كتاب «تاريخ ديوانگي» را به عنوان رساله دكتراي خود ارائه داد. اما چون هدف او از تحصيل فلسفه رسيدن به «حقيقت» نبود و اصلاً دستيافتن به «واقعيت» از نظر او اهميت نداشت، با تحصيل اين رشته رضايت خاطر پيدا نكرد و پس از آن به دنبال رشته روانپزشكي رفت و در سال ۱۹۵۵ كتابي با نام «بيماريهاي روحي و شخصيت» حاصل افكار و تحقيقات او در اين زمينه شد. ديگر آثار فوكو عبارتند از: «زايش درمانگاه» (۱۹۶۳)، «واژگان و چيزها» (۱۹۶۶)، «ديرينه شناسي دانش» (۱۹۶۹)، «مراقبت و مجازات» (۱۹۷۵) و در سال ۱۹۷۶ نگارش كتاب «تاريخ جنسيت» را آغاز كرد. اين كتاب چهار جلدي به مدت هشت سال و تا پايان عمرش او را مشغول كرد و سرانجام در سال ۱۹۸۴ در حالي كه در يك آسايشگاه رواني بستري بود، در اثر ابتلا به ايدز درگذشت.

كانت سه حوزه شناخت، اخلاق و زيبايي، يا نقد عقل محض؛ نقد عقل عملي و نقد داوري، را مطرح مي كند، كه نقد آخر او ( نقد قوه حكم يا نقد داوري ) درباره هنر و زيبايي است. كانت در اين اثر به دنبال تداوم در رويكردي كهن، حوزه زيبايي را مستقل از حوزه شناخت و اخلاق تلقي مي كند. در واقع وقتي صحبت از استقلال حوزه زيبايي مي شود، تمام قواعد آن ( زيبايي ) به نظامهاي صوري درون حوزه هنر فرو كاسته مي شود. يعني اين كه همه دريافتهاي ما درباره زيبايي به قضاوتهاي صوري ازمناسبات دروني حوزه هاي مختلف هنر مربوط مي شود. به عبارت ديگر كانت اين مقولات را به حوزه اخلاق، زيبايي و شناخت تقسيم مي كند. حوزه زيبايي استقلال و خودمختاري خود را دارد. پس براي دريافت آن نبايد به حوزه هاي ديگر رجوع كرد.