فلسفه، اقتصاد و جامعه

شعری از شمس لنگرودی با اندکی تلخیص

shkp — Fri, 30 Jul 2010 08:07:18 GMT

چه بود زندگی / تو اگر نبودی: / صبحانه‌ای و ناهاری / پاییزکی و بهاری / و ضيافت افلاطوني سرد و / راهپيمايي سقراطي‌ / به سوي جنگل شوكران. / ... / هيزم انبارها مي‌شدم‌ / به بوي سرانگشت‌هاي تو بود / كه جوانه كردم. / ]در هوای تو ام / که به ریشه‌ی خود / به شاخه‌ی خود / دلشادم / به جوانه‌ی خود / سرشار [ / چه بود زندگي‌ / تو اگر نمي‌رسيدي / ]ای آتش پنهان / درون سینه‌ی من / چه بود زندگی؟[

قضیه، شکل اول... شکل دوم.

shkp — Fri, 16 Apr 2010 12:28:18 GMT

نامزد شدن فیلم جدید عباس کیارستمی (رونوشت برابر اصل) در جشنواره کن، بهانه‌ای شد برای کنجکاوی و جستجو در اینترنت.

فیلم قضیه، شکل اول... شکل دوم اولین فیلم کیارستمی، پس از گذشت 30 سال از ساخته شدنش همچنان دیدنش جذاب بود.

موضوع داستان: معلم علوم در حال کشیدن تصویر اجزای داخلی گوش انسان بر روی تخته سیاه است. دانش آموزی با مداد به میز ضربه می‌زند. معلم از آنجایی که نمی‌تواند دانش آموز را پیدا کند، به دو ردیف آخر کلاس می‌گوید یا فرد خاطی را معرفی کنند یا تا آخر هفته سر کلاس نیایند. بعد این سوال پرسیده می‌شود: «فرزند شما یکی از این دانش‌آموزان است، شما از او چه انتظاری دارید؟ آیا باید به معلم بگوید چه کسی کلاس را به هم زده یا چیزی نگوید و تا آخر هفته مقاومت کند؟» سپس افراد مختلف به این سئوال پاسخ می‌دهند.

نکته‌ای که توجهم رو بیشتر جلب کرد اینکه گذشت زمان این فیلم رو تبدیل به فیلم دیگری هم کرده. به دلیل حضور افراد سرشناس در اون برهه تاریخی، و قضاوت بیننده در مورد خود این افراد جدا از موضوع فیلم. دیدنش خالی از لطف نیست. از اینجا دانلود کنید.

یک مساله مناقشه ‌برانگیز

shkp — Thu, 14 Jan 2010 21:20:18 GMT

یک استاد کهنه‌کار -مثلا کینز یک سالی قبل از مرگش٬ در یک کتابفروشی، یک کتاب قدیمی و فوق‌العاده ارزشمند در رشته تخصصی خود -پس یعنی اقتصاد٬ پیدا می‌کند –مثلا یک کتاب با چاپ سنگی از ریکاردو. فروشنده نمی‌داند که این کتاب چقدر کمیاب است و می‌گوید که قیمت کتاب پنجاه دلار است. در حالی که قیمت یکی از معدود نسخه‌های مشابه این کتاب، پنجاه هزار دلار است. کینز، این کتاب را با قیمت پنجاه دلار می‌خرد.

بسیار خوب، قصه از این قرار بود که خواندید. برویم سراغ اصل مطلب: آیا رفتار کینز، اخلاقی است؟

جامعه‌ی مدنی (بخش دوم)

shkp — Sat, 03 Oct 2009 19:13:18 GMT

یکسان انگاشتن توسعه‌ی سیاسی و جامعه‌ی مدنی اشتباه است. اگر توسعه‌ی سیاسی را آزادی‌های سیاسی (مطبوعات، احزاب، تشکلهای صنفی و غیره) و مشارکت دموکراتیک و صلح‌آمیز مردم در سرنوشت سیاسی خود بدانیم، باید ازعان نمود که توسعه‌‌ی سیاسی مسبوق به جامعه‌ی مدنی است و نه مقدم بر آن. جامعه‌ی مدنی از لوازم توسعه‌ی سیاسی است و این توسعه از نتایج و ثمرات آن جامعه می‌باشد. تصور اینکه بدون وجود یک صاحت اقتصادی مستقل از قدرت سیاسی (دولت)، که در واقع شالوده‌ی جامعه‌ی مدنی است، می‌توان به توسعه‌ی سیاسی پایداری نایل آمد توهمی بیش نیست.

جامعه‌ی مدنی (بخش نخست)

shkp — Fri, 02 Oct 2009 15:59:18 GMT

اگر توجه کنیم که آزادی به معنای امروزی آن – یعنی آزادی فردی و سیاسی اعم از آزادی اندیشه، بیان، اجتماعات و غیره – مهم‌ترین عنصر تشکیل‌دهنده و نیز خصلت بارز جامعه‌ی مدنی است و این آزادی‌ها تنها در چهار‌چوب نظام اقتصادی مبتنی بر بازار آزاد قابل تصور و تحقق است، به این نتیجه‌ی اولیه می‌رسیم که عمده‌ی جریانهای روشنفکری در جامعه‌ی ما، آگاهانه یا ناآگاهانه، علیه «جامعه‌ی مدنی» کوشش ورزیده‌اند. درست است که امروز بیشتر جریانهای روشنفکری، به ویژه چپ‌ها، دفاع پرشوری از جامعه‌ی مدنی به عمل می‌آورند، اما نباید از این نکته‌ی بسیار مهم غفلت کرد که این دفاع، التقاطی، گزینشی و مشروط است. روشنفکران ایرانی به دنبال جامعه‌ی مدنی هستند اما نه آنگونه که در واقع هست بلکه آن گونه که خود در عالم خیال تصور می‌کنند.

دموکراسی Democracy

shkp — Thu, 16 Jul 2009 19:34:18 GMT

برای اینکه بگوییم دموکراسی چیست بهتر است از اینجا آغاز بکنیم که اساساً دموکراسی چه چیزی نیست؟ اغلب گفته می‌شود که:

1. دموکراسی نظام سیاسی مبتنی بر رأی اکثریت است. بدون در نظر گرفتن اینکه رأی اکثریت چه هست. (یعنی صرف نظر از مضمون آن)

2. دموکراسی کسب قدرت سیاسی با رأی اکثریت مردم است.

3. دموکراسی به عنوان اکثریت قاطع یا اجماع آرای مردم. یعنی اکثریت قاطع‌تری به یک رژیم رأی مثبت بدهند.

4. مهمتر از همه: دموکراسی به معنای درستی و حقانیت رأی اکثریت.

دموکراسی هیچیک از اینها نیست.

اقتصاد سیاسی و جامعه‌ی مدنی

shkp — Fri, 05 Jun 2009 18:37:18 GMT

محور قرار گرفتن مفهوم فرد و حقوق فردی در دنیای مدرن ناگزیر به اهمیت یافتن بیش از پیش نوعی تفکر اقتصادی منجر می‌گردد زیرا مهمترین وجه حقوق و آزادیهای فردی، موضوع مالکیت است.

آزادی بدون مالکیت بی معناست. انسان آزاد در درجه‌ی اول کسی است که مالک نفس خود است یعنی به دیگران تعلق ندارد یا برده‌ی دیگران نیست. در وهله‌ی بعد می‌توان گفت که آزادی هر فرد به فارغ بودن او از تحمیل اراده‌ی دیگران و در نتیجه گستره‌ی انتخابهای آزادانه‌ی وی بستگی دارد. اما چون منابع محدود است و خواسته های انسانها نامحدود، ناگزیر انتخابهای افراد در چهارچوبی قرار می‌گیرد که محدوده‌ی آن را مالکیت افراد معین می‌سازد. بنابراین آزادی به مفهوم مدرن آن بدون حقوق مالکیت تعریف شده و تضمین شده قابل تصور نیست.

مؤلفه های ارزشی اندیشه‌ی مدرن

shkp — Thu, 04 Jun 2009 18:26:18 GMT

دوران مدرن دوران ارزشهای فردی است: حق حیات، حق مالکیت، حق آزادی و انتخاب شیوه‌ی زندگی، که بعدها تحت عنوان حقوق بشر طبقه بندی شدند. همه‌ی این ارزشها ناظر به فرد انسانی به عنوان موجود متعالی و دارای کرامت است. اما فرد در حوزه‌ی معرفت‌شناسی به این معناست که فرآیند شناخت امری ذهنی است و محدود و مقید به تواناییهای ذهن فردی است. نه تنها حقیقت بلکه عینیتی فراتر از توان ذهنی محدود انسان، که برای انسان قابل درک باشد، وجود ندارد. همان طور که در فلسفه‌ی علم و معرفت‌شناسی جدید مطرح می‌شود، به تعبیری حقیقت محصول اجماع آزادانه‌ی دانشمندان در یک زمان معین است، یا به سخن فرانک نایت، "تنها معیار حقیقت توافق است".

منشاء معرفت شناختی و فلسفی اندیشه مدرن

shkp — Wed, 03 Jun 2009 16:00:18 GMT

آنچه تحت عنوان مدرنیته (تجدد) مطرح می‌شود و اندیشه‌ی اقتصادی و به طور کلی همه‌ی علوم اجتماعی جدید در چهارچوب آن قرار می‌گیرند در واقع تحولی است که ابتدا در شیوه‌ی تفکر روی می‌دهد. اغلب صاحبنظران آغاز این تحول را به پیدایش تعقل نومینالیستی نزد برخی از متألهان و متکلمان قرون وسطای متأخر در اروپا نسبت می‌دهند.

در شیوه تعقل نومینالیستی امکان نیل به علم مطلق و یقین قطعی وجود ندارد، مباحث فلسفی و علمی از مباحث دینی که حوزه ایمان و یقین است جدا می‌شود. به این ترتیب تفکر فلسفی و علمی از سیطره اعتقادات دینی قرون وسطایی بیرون می‌آید و راه برای طرح آزادانه فرضیه های علمی گوناگون و رقیب به تدریج باز می‌شود.

نسبت اخلاق و اقتصاد از دیدگاه هایک (بخش دوم)

shkp — Thu, 22 May 2008 14:49:18 GMT

اظهارات رسوايي‌برانگيز «برنارد مندويل» در عصر خود مبني بر اينکه اصل بزرگ زندگي اجتماعي، و پايه و اساس و جوهر تجارت، اشتغال و رونق زندگي اقتصادي، «شر» يا «رذيلت» است، در واقع براي رساندن اين معنا بود که قواعد نظم گسترده در تعارض با غرايز فطري يا «اخلاق طبيعي» که مبناي يکپارچگي گروه کوچک است، قرار دارد. مندويل نشان داد که در يک جامعه‌ي بزرگ که، به ناگزير، تقسيم کار گسترده‌اي در آن صورت گرفته است، «خير عمومي» زماني تأمين مي‌گردد که جلو برخي غريزه‌هاي «خوب» در عرصه‌ي روابط اجتماعي ميان انسانها گرفته شود. به عنوان مثال اگر اصل همبستگي و تعاون، که هستي و قوام گروههاي کوچک اغلب به آن بستگي دارد، به تمامي عرصه‌هاي فعاليتهاي اجتماعي و اقتصادي در جوامع بزرگ تعميم داده شود، ثروت، رونق، کارايي و، در نهايت، قوام و هستي اين جوامع به تدريج رو به زوال خواهد نهاد.